Vardiyalı Çalışmada Sirkadiyen Ritim ve İş Sağlığı Güvenliği: Gece Vardiyası Risk Analizi
Gece çalışan personellerde biyolojik saat (sirkadiyen ritim) bozulması, saat 03:00 - 05:00 arası kaza pik noktaları ve bilimsel rotasyon planlama prensipleri.
## Sirkadiyen Ritim Nedir ve Gece Vardiyasında Neden Çöker?
İnsan vücudu, güneş ışığına endeksli 24 saatlik biyolojik bir saat (sirkadiyen ritim) ile yönetilir. Gece karanlığında melatonin hormonu salgılanarak vücut sıcaklığı, kan basıncı ve dikkat seviyesi minimuma iner.
Endüstriyel iş kazası istatistikleri incelendiğinde, ölümcül ve ağır kazaların en yoğun yaşandığı zaman diliminin **gece 03:00 ile 05:00 saatleri arası** olduğu görülmektedir.
---
## Kazaları %40 Azaltan Bilimsel Rotasyon Kuralları
1. **İleri Yönlü Rotasyon (Forward Rotation):** Vardiya sıralaması daima `Sabah -> Akşam -> Gece -> Dinlenme` şeklinde ilerlemelidir. Geriye doğru gidiş vücut ritmini bozar.
2. **Sabit Gece Vardiyasından Kaçının:** Personelin sürekli aylarca gece vardiyasında kalması kronik uyku apnesi ve kalp-damar hastalıklarına yol açar; postalar en fazla 2 haftada bir döndürülmelidir.
3. **Akıllı Işıklandırma ve Mola Çizelgesi:** Fabrikalarda gece saatlerinde 10.000 lüks değerinde beyaz ışıklandırma kullanılmalı ve 03:30 sularında personele kısa bir yürüyüş/çay molası verilmelidir.
